Nowe kompetencje Inspekcji Pracy

Kluczową zmianą jest rozszerzenie uprawnień kontrolnych Inspekcji Pracy. Projekt zakłada wzmocnienie możliwości weryfikacji, czy dana umowa cywilnoprawna w rzeczywistości nie spełnia przesłanek stosunku pracy. W praktyce oznacza to, że inspektor będzie mógł dokładniej badać sposób wykonywania obowiązków, podporządkowanie, miejsce i czas pracy oraz charakter wynagrodzenia.

Zmiany mają zwiększyć skuteczność wykrywania sytuacji, w których formalnie zawarta umowa zlecenia lub kontrakt B2B faktycznie maskuje etat. Rząd argumentuje, że chodzi o ochronę pracowników przed pozbawianiem ich praw wynikających z kodeksu pracy, takich jak urlop, ochrona przed zwolnieniem czy minimalne wynagrodzenie.

Umowy cywilnoprawne pod większą lupą

Umowy zlecenia i o dzieło od lat są przedmiotem sporów interpretacyjnych. Same w sobie są legalną i uzasadnioną formą współpracy, jednak problem pojawia się wtedy, gdy zastępują klasyczną umowę o pracę w sytuacjach, które spełniają jej cechy. Nowe przepisy mają uprościć ścieżkę dochodzenia do wniosku, że dana relacja powinna zostać przekształcona w stosunek pracy.

W praktyce oznacza to większe znaczenie faktycznego sposobu wykonywania pracy, a nie wyłącznie treści umowy. Dla firm oznacza to konieczność spójności między zapisami kontraktu a realnym modelem współpracy. Jeśli przedsiębiorca korzysta z umów cywilnoprawnych, powinien być w stanie wykazać, że dana osoba rzeczywiście działa w sposób samodzielny i nie jest podporządkowana jak pracownik etatowy.

B2B – elastyczność czy pozorne samozatrudnienie?

Szczególną uwagę ustawodawca kieruje w stronę współpracy B2B. Model ten stał się popularny w branżach takich jak IT, marketing, doradztwo czy usługi specjalistyczne. W wielu przypadkach jest on uzasadniony biznesowo i oparty na rzeczywistej niezależności wykonawcy. Jednak tam, gdzie B2B służy wyłącznie obniżeniu kosztów pracy przy zachowaniu pełnego podporządkowania, ryzyko zakwestionowania relacji rośnie.

Inspekcja Pracy ma otrzymać narzędzia pozwalające skuteczniej badać takie przypadki. Weryfikowane będą m.in. elementy takie jak wyłączność współpracy, obowiązek świadczenia pracy w określonych godzinach, korzystanie z narzędzi pracodawcy czy brak realnego ryzyka gospodarczego po stronie wykonawcy.

Dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą kluczowe będzie wykazanie, że współpraca ma charakter partnerski. W kontekście takich działalności jak księgowość dla freelancerów czy księgowość dla startupów, istotne staje się właściwe ułożenie relacji kontraktowej już na etapie negocjowania umowy.

Konsekwencje dla przedsiębiorców

W przypadku stwierdzenia, że dana relacja powinna być traktowana jako stosunek pracy, przedsiębiorca może zostać zobowiązany do przekształcenia umowy oraz uregulowania zaległych świadczeń. W grę wchodzą nie tylko składki na ubezpieczenia społeczne, ale także potencjalne roszczenia pracownicze.

Wzrost aktywności kontrolnej oznacza również większe znaczenie dokumentacji. Firmy powinny posiadać jasne zasady współpracy, precyzyjne opisy zakresu usług oraz dowody na samodzielność kontrahenta. Transparentne rozliczenia, odpowiednio wystawiane faktury oraz uporządkowana ewidencja przychodów i kosztów stają się elementem zabezpieczenia przed sporem.

W tym kontekście rozwiązania takie jak aplikacja do faktur czy zarządzanie kosztami pozwalają zachować przejrzystość finansową współpracy i oddzielić relacje biznesowe od klasycznego stosunku pracy.

Zmiany w praktyce kontroli

Projekt przewiduje usprawnienie procedur kontrolnych, w tym możliwość szybszego wydawania decyzji administracyjnych. Inspekcja ma działać bardziej zdecydowanie, a jej ustalenia mają mieć większą wagę procesową. Oznacza to, że przedsiębiorcy powinni być przygotowani na krótszy czas reakcji i konieczność przedstawienia dokumentów bez zwłoki.

Zmiany wpisują się w szerszy kierunek uszczelniania rynku pracy. Obok reform podatkowych i zmian w raportowaniu elektronicznym, takich jak rozwój systemów cyfrowych czy wdrażanie obowiązków związanych z KSeF, obserwujemy rosnącą tendencję do cyfryzacji i kontroli danych.

Co powinni zrobić przedsiębiorcy już teraz

Przede wszystkim warto przeanalizować aktualne modele współpracy. Jeśli dana relacja ma charakter B2B, należy upewnić się, że rzeczywiście spełnia przesłanki niezależności gospodarczej. Warto zweryfikować zapisy umów, sposób organizacji pracy oraz zakres odpowiedzialności stron.

Drugim krokiem jest uporządkowanie dokumentacji księgowej i kadrowej. Jasne zasady rozliczeń, brak nieformalnych ustaleń oraz spójność między umową a praktyką działania ograniczają ryzyko zakwestionowania współpracy. W modelach takich jak księgowość online czy pełna księgowość online szczególnego znaczenia nabiera bieżący monitoring zobowiązań i przejrzystość przepływów finansowych.

Rynek pracy po zmianach

Wzmocnienie Inspekcji Pracy może wpłynąć na strukturę zatrudnienia w Polsce. Część firm zdecyduje się na przekształcenie współpracy w umowy o pracę, inne będą dążyć do rzeczywistego uelastycznienia relacji B2B. Z perspektywy przedsiębiorcy kluczowe będzie zachowanie równowagi między elastycznością biznesową a zgodnością z prawem.

Zmiany nie oznaczają likwidacji umów cywilnoprawnych ani zakazu współpracy B2B. Oznaczają natomiast większą odpowiedzialność za sposób ich stosowania. W nadchodzących miesiącach szczególnego znaczenia nabierze świadome projektowanie relacji z wykonawcami oraz strategiczne podejście do kosztów pracy.

Rok 2026 przynosi więc kolejny etap porządkowania rynku. Dla części firm będzie to wyzwanie, dla innych impuls do uporządkowania procesów i zwiększenia transparentności. W realiach rosnącej kontroli państwa stabilność organizacyjna i finansowa przestaje być wyborem – staje się koniecznością.